Maart is de maand van uitersten: stralende zon, gure wind, en alles daartussenin. Net als het lenteweer is rouw onvoorspelbaar — kabbelend en ineens onstuimig. In dit persoonlijke essay verkennen we hoe rituelen, van een kaars aansteken tot het planten van een herinneringsboom, houvast en troost kunnen bieden in het verdriet van verlies. Rouw kent seizoenen. Leer ze herkennen en omarmen.
De onvoorspelbaarheid van rouw, net als het lenteweer
De eerste dagen van fris en zonnig lenteweer, waar de eerste lentebloemen uit de aarde ontloken met hun vrolijke kleuren, heb ik weer gevoeld.
Het lenteweer, met heldere zonnestralen die het licht weerkaatsten op het water, die een heldere spiegel werd. Spiegelende dansende takken met witte en roze bloesems, helder onder de strakblauwe hemel, het was er.
De eerste dagen buiten zonder jas, de eerste dagen buiten zitten op een bankje in het park of een terras. Met mijn ogen dicht de zonnestralen op mijn gezicht voelen tintelen, het gaf een boost aan mijn energie. Op deze dagen wil ik niets liever dan buiten zijn en het allemaal inademen, me op te laden aan dit genot.
Zoals het spreekwoord, Maart roert zijn staart zegt, zo kijk ik naar de omslag van het weer. Onder de stralende blauwe hemel hangt een grijs wolkendek, waar zo nu en dan licht doorheen wordt gefilterd. De milde filtering van het licht die ons doet verlangen naar meer, meer dagen van zon, meer dagen die ons vreugde geven, zoals de zon dat licht in ons aansteekt.
De gure wind die harder gaat waaien, waar het lijkt dat in die kou een sneeuwbui voelbaar is. Zo onvoorspelbaar kan het zijn, in maart.
Zo onvoorspelbaar als het weer is deze maand, zo onvoorspelbaar kan rouw ook voelen. De dagen die verlopen in kabbelende golven van zachte droefenis, zo kan het ineens omslaan in onstuimige golven van diep verdriet die je zo intens kan overvallen.
Juist zo onvoorspelbaar kan rouw zijn. Vooral op de dagen dat het wel ging, dat je gelachen hebt, je ontspannen voelde en zin had in die ene afspraak. In de momenten van genieten, in momenten van vreugde, als het leven je toelacht, hopend dat het rauwe bestaan over zou zijn kan de omslag van het voelbare grote gemis er tegelijkertijd zijn. Dit sudderende leed, het intense verdriet dat zijn weg zoekt.
Rituelen als houvast in tijden van verdriet en gemis
Net zoals in de seizoenen van de natuur leer ik steeds meer de seizoenen kennen van rouw. De onvoorspelbare golven werden herkenbaar. Het onvoorspelbare leerde ik te omarmen. Omarmen met de liefde van degene die ik mis.
Te omarmen met rituelen die me troost en houvast geven.
In het simpele moment van een kaars aansteken, een eenvoudige manier om mezelf een lichtje te geven, een momentje stil te zijn om even samen te zijn met het verdriet, het gemis, in gedachten, in verbinding met degene die je zo kan missen.
”Rituelen, het zijn de kleine handelingen waarmee liefde na de dood vorm houdt; alsof ze zachtjes zeggen: jij hoort nog steeds bij mijn leven.”
Even die foto aanraken, een zin van een gedicht lezen, muziek luisteren van troost en herinnering.
Soms vraagt verdriet meer ruimte en dan schrijf ik de bladzijden van mijn journal vol, schrijf ik brieven of bak ik een taart, speciaal voor die ene dag. De strandwandeling met hem, haar, samen of juist alleen. Het schilderij met de oneindige sterren in het heelal, waar ik jou zie.
Soms zijn het de jaarlijkse rituelen, van terugtrekken en samenkomen, soms een nieuwe vorm te vinden in het leven zonder die ene.
Kijk naar datgene wat past voor jou, laat het ontstaan, al is het klein of groot, het kan je ruimte geven.
Een herinneringsboom planten: een levend monument vol liefde
Deze week in Maart planten we een herinneringsboom. Het as van mijn zwager werd vorig jaar gemengd met de aarde en de wortels van een jonge boom. Het was een bijzonder moment om dit met elkaar te doen. Deze jonge boom is gaan groeien in een kas, wachtend op het moment dat het in de volle aarde gezet kon worden. Dat gaat gebeuren in de tuin van zijn dochter. In de tuin waar zijn kleinkinderen zullen spelen. Een levend monument ter nagedachtenis aan hem. De takken zullen groeien, de bladeren zullen uit de knop komen, groen worden. De bloesem zal bloeien.
Alle seizoenen zal hij levend herinnerd worden. Het zal verkoeling geven op zonovergoten dagen in het midden van dit jonge leven met spelende kleine meisjes. De boom is stilzwijgend aanwezig op dagen van tegenslag, in de dagen van feest. In alle dagen zal de boom er zijn.
Ja, Maart roerde zijn staart in dat ene jaar in alle opzichten. De blijde gebeurtenis van de geboorte van een prachtig meisje. Zijn kleindochter. In zijn armen, wetende dat zijn laatste dagen onomkeerbaar waren, heeft hij de blijheid en liefde gevoeld. Hand in hand met het onstuimige einde dat hij tegemoet ging, daar was geen ontkomen aan.
Schrijvend met mijn gouden ring om mijn vinger, ter herinnering aan hem — in gedachten en in mijn hart zo voelbaar, de aanwezigheid van gemis, vreugde en liefde zacht verstrengeld als een vlecht.
Met mijn koptelefoon op luister ik naar onze song en zet ik vandaag in mijn agenda een hartje bij zijn naam.
In de roerende dagen van Maart verwarm ik mezelf en dans, verlangend naar de dagen van langer licht.
