Terwijl Donald Trump opnieuw het wereldtoneel domineert met provocaties van Groenland tot het Midden-Oosten, lijkt de Europese Unie steeds verder naar binnen gekeerd. Waar Washington onder Trump kiest voor chaos, aandachtspolitiek en brute macht, reageert Europa verdeeld, defensief en aarzelend. De vraag dringt zich op: kan de EU haar democratische kern hervinden voordat de internationale orde verder afbrokkelt?
De afgelopen maanden stond Donald Trump opnieuw centraal in de internationale politiek. Niet door diplomatieke doorbraken of multilaterale initiatieven, maar door dreigementen, provocaties en spektakel. Van nieuwe uitspraken over Oekraïne en Iran tot zijn recente fantasieën over Groenland: Trump laat zien dat hij ook in zijn tweede ambtstermijn vasthoudt aan een politiek van ontregeling. Tegelijkertijd is de Europese Unie steeds meer naar binnen gekeerd. Interne verdeeldheid, electorale druk van radicaalrechts en verlammende besluitvorming maken dat Europa vooral reageert, in plaats van richting te geven.
Tegen deze achtergrond publiceerde Catherine de Vries op 19 januari 2026 in De Groene Amsterdammer het essay Chaospolitiek, waarin zij Trumps aandachtspolitiek fileert en Europa oproept tot strategische volwassenheid. Haar analyse is meer dan een beschouwing over Amerikaanse machtspolitiek: het is een spiegel voor Europa zelf.
De export van Trumps aandachtspolitiek
Waar Trump zich in zijn eerste termijn vooral richtte op het domineren van de Amerikaanse nieuwscyclus, exporteert hij deze aanpak nu naar het wereldtoneel. De kern van zijn strategie is niet beleid, maar aandacht. Zoals de Amerikaanse rechtsgeleerde Tim Wu beschreef in The Attention Merchants, is aandacht de schaarse grondstof van onze tijd. Trump begrijpt dit instinctief.
De dreiging richting Groenland – een semi-autonoom deel van het Deense koninkrijk en NAVO-grondgebied – past in dit patroon. Het gaat niet primair om daadwerkelijke annexatie, maar om het creëren van een incident dat niet genegeerd kan worden. Europese regeringen móéten reageren. Media móéten berichten. Diplomaten móéten verklaringen afleggen. En voordat er ruimte ontstaat voor een doordachte tegenstrategie, dient de volgende rel zich al aan.
Deze tactiek, door Trumps voormalig adviseur Steve Bannon ooit cynisch omschreven als “flood the zone with shit”, is inmiddels verheven tot instrument van buitenlands beleid. Chaos is geen bijproduct, maar doel op zich.
Groenland is in dit opzicht een ideaal object. Het is strategisch belangrijk, rijk aan grondstoffen en gelegen in een steeds crucialer wordend Arctisch gebied. Tegelijkertijd is het voor veel Europeanen abstract en ver weg. Precies daardoor leent het zich voor wat De Vries omschrijft als geopolitieke clickbait: groot genoeg voor alarmerende krantenkoppen, vaag genoeg voor eindeloze speculatie.
De reacties zijn voorspelbaar. Denemarken voelt zich direct geraakt, Scandinavische landen mobiliseren, Canada spreekt steun uit, terwijl Zuid- en Oost-Europa de kwestie vooral op afstand volgen. Het resultaat is geen Europese eenheid, maar een lappendeken van ad-hoc coalities. En dat is precies waar Trumps strategie op mikt.
Een verdeeld Europa als strategische zwakte
Europa’s fundamentele probleem is niet een gebrek aan analyse. Rapporten van Enrico Letta en Mario Draghi stapelen zich op. Het probleem is besluitvaardigheid. Elk nieuw incident leidt tot nieuwe meningsverschillen, nationale reflexen en veto’s. Buitenlands beleid blijft gevangen in unanimiteit en binnenlandse electorale angst.
Trumps recente National Security Strategy maakt deze kwetsbaarheid expliciet. Europa wordt daarin neergezet als een continent in verval, terwijl de EU wordt afgeschilderd als een elitair, antidemocratisch project dat fundamentele vrijheden zou inperken. Tegelijkertijd bevat het document een duidelijke verdeel-en-heerslogica: hoe rechtser en hoe Trump-vriendelijker een Europese leider is, hoe groter de bereidheid tot samenwerking vanuit Washington.
Hier raakt Trumps politiek direct aan Europa’s interne crisis. Radicaalrechtse partijen, die zichzelf presenteren als verdedigers van nationale soevereiniteit en “democratie”, spiegelen zich openlijk aan Trump. Ze omarmen zijn retoriek, maar negeren de consequenties: een wereld waarin macht boven recht gaat, waarin loyaliteit wordt afgedwongen en waarin democratische instituties structureel worden uitgehold.
Voor deze partijen is Trump geen bedreiging, maar een voorbeeld. Dat is een gevaarlijke illusie. Trumps politiek is niet pro-Europa, maar strikt transactioneel. Bondgenoten bestaan slechts zolang ze nuttig zijn. Vandaag wordt Hongarije geprezen, morgen genegeerd. Vandaag is Polen strategisch, morgen een voetnoot.
Wie in Europa denkt dat ideologische nabijheid bescherming biedt, vergist zich. Trumps wereldbeeld laat geen ruimte voor gelijkwaardige partnerschappen, laat staan voor een Unie die gebaseerd is op gedeelde regels, solidariteit en rechtsstatelijkheid.
Juist daarom is de kernvraag niet hoe Europa Trump moet beantwoorden, maar wie Europa zelf wil zijn. De Europese Unie is niet ontstaan als machtsblok, maar als vredesproject. Democratie, rechtsstaat en zelfbeschikking zijn geen marketingtermen, maar de fundamenten waarop Europese legitimiteit rust.
Wanneer Europa deze waarden relativeert – uit angst voor electorale verliezen of om radicaalrechts de wind uit de zeilen te nemen – ondermijnt het zijn eigen bestaansrecht. En precies dan verliest het ook de steun van de rest van de wereld. Want Europa’s aantrekkingskracht lag nooit in militaire dominantie, maar in het geloof dat macht aan regels gebonden kan worden.
Veiligheid zonder waarden is leeg
Dat betekent niet dat Europa naïef kan zijn. Integendeel. Zoals De Vries benadrukt, moet Europa investeren in een eigen veiligheidsstrategie. Niet als anti-Amerikaanse reflex, maar als noodzaak. Defensiecapaciteit, cyberweerbaarheid, munitieproductie en logistiek mogen niet afhankelijk zijn van de uitkomst van Amerikaanse verkiezingen.
Maar veiligheid zonder waarden is leeg. Een Europa dat zich bewapent, maar zijn democratische kern opgeeft, verliest morele geloofwaardigheid én interne samenhang. Juist daarom moeten veiligheid, economische weerbaarheid en politieke richting samen worden gedacht.
De belangrijkste les van Trumps chaospolitiek is dat aandacht een strategisch wapen is. Wie voortdurend reageert, verliest initiatief. Wie zijn eigen agenda vergeet, raakt stuurloos. Europa wint deze aandachtsoorlog niet door harder te roepen, maar door consistenter te handelen.
Dat vraagt om leiderschap dat verder kijkt dan de volgende peiling. Om een Unie die durft te zeggen waar zij voor staat – ook als dat intern schuurt. En om een duidelijke boodschap aan zowel Washington als Moskou, Beijing en de rest van de wereld: Europa kiest niet voor chaos, maar voor democratie.
Een oproep tot ontwaken
Voor de Europese extreemrechtse partijen is dit het moment van waarheid. Wie zich verbindt aan Trump, verbindt zich aan een project dat de democratie ondermijnt – ook die van henzelf. Wie werkelijk geeft om Europese soevereiniteit, kan zich niet onderwerpen aan een politiek die loyaliteit afdwingt en instituties uitholt.
En voor de Europese Unie als geheel geldt: alleen als zij terugkeert naar haar democratische kernwaarden, zal zij opnieuw steun en geloofwaardigheid vinden in de wereld. Niet door Trump te imiteren, maar door het alternatief te belichamen.
De weg van Trump is een bedreiging voor de wereld en voor de democratie. De weg van Europa kan dat alleen zijn als zij vergeet wie zij is. De keuze is aan Europa zelf.
