Waar kom jij vandaan?
Als mij deze vraag gesteld wordt, weet ik niet altijd welk antwoord ik zal geven. Ja, ik woon in Nederland, ik ben hier geboren. Voor buitenstaanders klinkt het logisch en simpel. Maar zo simpel is het niet.
Neem nou de tulp. Oer-Hollands, zou je denken. Er is zelfs een lied over geschreven dat voor velen welbekend is:
Als de lente komt dan stuur ik jou, tulpen uit Amsterdam,
Als de lente komt dan pluk ik voor jou, tulpen uit Amsterdam.
Als ik wederkeer dan stuur ik jou, tulpen uit Amsterdam.
Duizend gele, duizend rode,
Wat mijn mond niet zeggen kan,
Zeggen tulpen uit Amsterdam.
Dat symbool is zo sterk geworden dat vele toeristen en mensen uit andere landen naar de bollenvelden komen om de rode, gele, oranje, witte en paarse tulpen te bekijken.
Tussen deze bloemenpracht worden de mooiste foto’s gemaakt: een verliefd stel dat zoenend poseert, een moeder die haar baby op een dekentje tussen de bloemen legt, een dochter met haar moeder, vriendinnen op vakantie uit verre landen. Nog die ene selfie. Omringd door tulpen, omringd door kleurenpracht, vastgelegd als een dierbare herinnering.
De reis van de tulp
Wat velen niet weten, is dat de tulp oorspronkelijk groeide in Centraal-Azië, op de steppen van Kazachstan. Turkse nomaden namen tulpenbollen mee naar Anatolië. Vanaf de zestiende eeuw werd de tulp in het Ottomaanse Rijk — het huidige Turkije — op grote schaal gekweekt.
De Turkse sultans waren verzot op deze bloem, die symbool stond voor macht en rijkdom. De tulp kreeg veel aandacht en werd een belangrijk cultureel symbool. Zij stond voor de lente en heiligheid en werd veelvuldig afgebeeld in kunst, op keramiek en in moskeeën.
In Istanbul bracht een Nederlandse ambassadeur ooit een bezoek aan het paleis van de sultan. Hij wees naar een tulp en vroeg aan zijn tolk naar de vertaling. De tolk dacht dat hij naar de tulband van de sultan wees. Zo zou het woord tulp zijn ontstaan uit het woord tulband, verbasterd door de tolk. Al wordt ook gezegd dat de tulband op een bloem leek en het woord daardoor geboren werd.
De tulp als spiegel van identiteit
De tulp — lale in het Turks — leeft nog altijd in de harten van de Turken, ondanks dat zij naar Nederland is gegaan. Tradities blijven leven, net als een navelstreng die je voorziet van zuurstof en voedsel.
De tulp is een verdrietige bloem, omdat groei gepaard gaat met pijn: van bol tot steel, van knop tot bloei.
De tulp werd meegenomen naar Holland en later zelfs opnieuw door Turkije geïmporteerd. Tegenwoordig kweekt Turkije de nakomelingen van deze bollen weer zelf, waarmee een oude traditie is hersteld. Elk voorjaar worden miljoenen tulpen geplant in Istanbul, in Emirgan Park, om de terugkeer van de tulp naar haar oorsprong te vieren.
Met de tulp begon ook de verwestering en vernieuwing in de Turkse geschiedenis. Inmiddels zijn Nederland en Turkije al meer dan vierhonderd jaar met elkaar verbonden. De Hollandse handelsgeest cultiveerde de tulp en verspreidde haar over de hele wereld. Nederland werd welvarend dankzij de tulpenbollen.
Ook deze lente was ik toerist in eigen land. In de afgelopen jaren ontdekte ik andere routes: bloemenstalletjes die net buiten de bekende paden liggen, afgelegen bollenschuren waar in koelcellen talloze soorten en kleuren tulpen staan die je nooit in de plaatselijke bloemenwinkel terugziet.
Nu kijk ik naar de vaas die voor me staat, gevuld met tientallen verschillende soorten tulpen. Verschillende vormen, verschillende kleuren. Zachtroze meerbloemige tulpen, verfijnde rijkgevulde gekartelde bloemblaadjes, unieke structuren vol textuur.
Ik hou van de kronkelende, frisgroene stelen die me elke dag verrassen met hun weelderigheid. Van het groeien en bloeien in de vaas, het langzaam neerdalen van de blaadjes, het verbleken van de bloemblaadjes. Zelfs in het vergaan zie ik schoonheid.
De tulp.
De nationale bloem van Turkije.
De bloem die groeide aan het hof van de sultan.
De bloem die uitgroeide tot een Nederlands internationaal symbool.
De inspiratiebron van oude meesters die vazen vol tulpen met precisie op grote doeken schilderden.
De bloem die goud waard was en waarvoor duizenden zilveren munten werden betaald.
De tulp geboren in Azië.
De tulp die opgroeide in Turkije
en volwassen werd in Nederland.
Zo Hollands als ik ben, zo Hollands als de tulp. Met dezelfde afkomst.
Een rijkdom van verschillende identiteiten, verschillende kleuren en verschillende lagen.
“Wat als deze lente een begin is van iets nieuws?”
