Wat betekent het om echt vrij te zijn als kunstenaar? Negen derdejaars studenten van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) gingen op zoek naar het antwoord. Drie maanden lang woonden en werkten ze in HAL25, een karakteristieke loods in Alkmaar die bekendstaat als broedplaats voor podiumkunstenaars en creatievelingen. Bovendien kozen ze er bewust voor om ook buiten de loods te verblijven: ze kraakten een leegstaande tuinkas ernaast. Zo werd hun artistieke zoektocht meteen ook een levensecht experiment in onafhankelijkheid.
Waarom negen kunststudenten een leegstaande kas kraakten in Alkmaar
Een paar maanden geleden haalden ze al de Alkmaarse krant: rebelse kunststudenten kraken een kas naast HAL25. Het was niet de kassa van de naastgelegen bouwmarkt die gekraakt werd, maar een leegstaande tuinkas. Daar wilden ze verblijven zolang ze werkten aan hun kunstproject in HAL25.
HAL25 is namelijk geen gewone werkplek. Het is een van de laatste vrijgevochten terreinen in Nederland — een karakteristieke loods waarin beton en staal de toon zetten. Kortom, een broedplaats, een laboratorium en een experimentele plek voor podiumkunstenaars, creatievelingen, makers, muzikanten en, zoals ze het zelf omschrijven, ander artistiek schorriemorrie.
De negen studenten — theatermakers, performers, schrijvers, vormgevers en muzikanten — werkten hier drie maanden aan een eigen kunstproject. Passend bij het thema Vrijheid werd de kraakactie vanzelfsprekend: zo werd team Kraakplan geboren.
Op hun Instagram schrijven ze bovendien het volgende:
“In dit project belichten wij een fundamentele breuk: de ruimte voor cultureel experiment en artistieke ontwikkeling wordt steeds kleiner. Wat ooit een essentiële pijler van een gezonde samenleving was — kunst, verbeelding en kritisch denken — raakt gemarginaliseerd. Niet alleen in beleid en financiering, maar ook letterlijk in vierkante meters.”
Desondanks kozen ze ervoor om er in vrede te verblijven. Met brandmelders, BHV’ers in de groep en afgesloten ruimtes. Daarnaast was er veel plezier, maar zo nu en dan ook afzien. Geen warme douche, een toilet in een hokje buiten op het terrein, en in de nacht temperaturen tot -10 graden. Toch was er, zoals ze het zelf verwoorden, een warme deken van creativiteit, saamhorigheid en verbinding.
Van grootse plannen naar een metalen toren van acht meter
Eén van de negen verteld. Hij begon zijn verblijf in HAL25 vanuit zijn gewoonlijke manier van werken: conceptueel denken, ideeën uitwerken. Als gevolg daarvan ontstonden er aanvankelijk grootse plannen: een interactief systeem met tv-schermen, camera’s en gezichtsherkenning, gecombineerd met een installatie van metaal en ledstrips.
Echter, de tijd bleek te beperkt voor dit ambitieuze concept. Daardoor werd de keuze gemaakt om zich te richten op metaal — en juist door die beperking ontstond er meer ruimte. Meer vrijheid, zelfs. Met een lashelm op zijn hoofd bracht hij de dagen door, en zo werd het proces zelf een concept.
Het resultaat was een metalen toren van acht meter in combinatie met LED-strips — een omgekeerde, hangende toren, bungelend aan een ketting aan de hoge balken van de loods. Onderaan: een vloer van spiegels. Daardoorheen: golven van verlichting.
De titel? It Probably Won’t Fall.
Gelukkig viel hij niet. Hij bleef staan in de dynamiek van kunstzinnig werken in ongedwongenheid. Bovendien leverde het proces hem veel nieuwe inzichten op: door de samenwerking in een smeltkroes van creatievelingen, door de bijzondere locatie en door het simpelweg proberen.
Wat gebeurt er als kunstenaars te veel vrijheid krijgen?
Naast de installaties en performances van de negen studenten wierp het project ook fundamentele vragen op. Want vrijheid kan ook gekmakend zijn. Zo beschrijft een van hen het zelf:
“Dat je gek wordt van vrijheid als er te veel vrijheid is.”
Zonder de regels en mindset van de hogeschool kwamen er allerlei vragen naar boven. Is het mogelijk om zonder opdrachten, zonder uitgangspunten te creëren? En als je oneindige vrijheid hebt, maak je dan automatisch grenzen om jezelf te beschermen? Of ben je anders eindeloos aan het creëren — en eigenlijk voor niets?
Bovendien rijst de vraag: hoe ga je om met die ongebondenheid als je eenmaal afgestudeerd bent? Ben je dan ondernemend genoeg om je kunstenaarschap volledig op eigen kracht te verrichten?
Desondanks — of misschien juist daardoor — hebben de negen studenten drie maanden lang een levensechte kunstenaarserfaring opgedaan. Een dynamische ontdekkingsreis, gevuld met feesten, dilemma’s en creaties. Naast de metalen toren ontstonden er onder andere een performance waarbij iemand door een bassin loopt in een jurk van stof die oplost in water, een documentaire van het creatieproces, een boek waarvan fragmenten als hoorspel worden afgespeeld in een DIXI-toilet, live muziek, een actiefilm in omgekeerde volgorde en een theaterstuk over hoe je jezelf en de ander ziet.
Ten slotte komen al deze werken samen in een voorstelling op zondag 12 april. Het is geen lineaire voorstelling, maar een zoektocht naar kunst en vrijheid. Verwacht dus geen eenheid — maar stemmen van studenten die laten zien wat er ontstaat als ze losbreken.
📍 Te zien op zondag 12 april
Locatie: HAL25, Pettemerstraat 15, Alkmaar
Tijd: 12:00 – 16:00 (doorlopend)
Entree: GRATIS
